Συντήρηση και αποκατάσταση χάρτινων βιβλιοδεσιών του 20ού αιώνα

Οι χάρτινες βιβλιοδεσίες αποτελούν ένα σημαντικό αλλά συχνά ευάλωτο στοιχείο της εκδοτικής παραγωγής του 20ού αιώνα. Η χρήση λεπτών χαρτονιών ή χαμηλής ποιότητας, όξινων χαρτιών, οι έντονες καταπονήσεις και οι αποκολλήσεις στη ράχη, οι απώλειες υλικού, καθώς και παλαιότερες επεμβάσεις έπειτα από απροσεξίες ή ατυχήματα, δημιουργούν σύνθετα προβλήματα συντήρησης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αποκατάσταση της λειτουργικότητας οφείλει να συνδυάζεται με τον σεβασμό στην αυθεντική μορφή του βιβλίου.

Το διήμερο αυτό εργαστήριο έχει σχεδιαστεί ως εργαστήριο εμβάθυνσης στη συντήρηση χάρτινων βιβλιοδεσιών, προτείνοντας μεθόδους πέρα από την πεπατημένη της «σκληρής βιβλιοδεσίας», χωρίς να απλοποιούνται τα προβλήματα που παρουσιάζει κάθε αντικείμενο. Οι συμμετέχοντες θα εργαστούν πάνω σε πραγματικά βιβλία του 20ού αιώνα, ακολουθώντας διαδοχικά τα βασικά στάδια μιας ολοκληρωμένης συντήρησης και εξετάζοντας το σκεπτικό πίσω από κάθε επέμβαση.

Η προσέγγιση του εργαστηρίου βασίζεται στην αρχή της διατήρησης όσο το δυνατόν περισσότερου αυθεντικού υλικού και της ιστορικής φυσιογνωμίας της συγκεκριμένης έκδοσης. Στόχος δεν είναι να εξαφανιστούν τα ίχνη του χρόνου ή να αποκτήσει το βιβλίο την όψη ενός καινούργιου αντικειμένου, αλλά να αποκατασταθεί η λειτουργικότητά του και να διατηρηθούν τα στοιχεία της μορφής του που μαρτυρούν την ιστορία και τη χρήση του. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διατήρηση της φυσιογνωμίας της πρώτης έκδοσης και του αυθεντικού υποστρώματος.

Αρχικά θα εξεταστεί η κατασκευή και θα αξιολογηθεί η κατάσταση διατήρησης των βιβλίων, ενώ θα συζητηθούν τα ιδιαίτερα προβλήματα που παρουσιάζει κάθε αντικείμενο. Οι συμμετέχοντες θα μάθουν να αναγνωρίζουν τις βασικές φθορές μιας χάρτινης βιβλιοδεσίας και να οργανώνουν τη σειρά των επεμβάσεων πριν ξεκινήσουν την πρακτική εργασία.

Ιδιαίτερο μέρος του εργαστηρίου θα αφιερωθεί στις στερεώσεις, επιδιορθώσεις και συμπληρώσεις της χάρτινης βιβλιοδεσίας. Οι συμμετέχοντες θα εξετάσουν διαφορετικούς τύπους σχισιμάτων, απωλειών και αποκολλημένων τμημάτων και θα μάθουν να επιλέγουν και να προετοιμάζουν κατάλληλα χαρτιά συντήρησης για κάθε περίπτωση. Η χρήση μιας μεγάλης γκάμας χειροποίητων χαρτιών ως υλικών συντήρησης αποτελεί βασικό άξονα του εργαστηρίου.

Στη συνέχεια θα πραγματοποιηθεί σταδιακά το μοντάρισμα και η επανασυναρμολόγηση του βιβλίου, με έμφαση στη σωστή μηχανική λειτουργία της ράχης και στη διατήρηση της αρχικής κατασκευής, όπου αυτό είναι δυνατό.

Το τελευταίο στάδιο θα αφορά την αισθητική αποκατάσταση των συμπληρώσεων και των επεμβάσεων, ώστε οι νέες προσθήκες να εντάσσονται οπτικά στο αντικείμενο χωρίς να παραποιείται ή να αποκρύπτεται το αυθεντικό υλικό.

Μετά την ολοκλήρωση της συντήρησης, οι συμμετέχοντες θα κατασκευάσουν έναν εξατομικευμένο φάκελο προστατευτικής αποθήκευσης, προσαρμοσμένο στις διαστάσεις του βιβλίου τους. Έτσι, το εργαστήριο ολοκληρώνει τον κύκλο της επέμβασης, από την εξέταση και τη συντήρηση του αντικειμένου έως την ασφαλή μελλοντική του φύλαξη.

Στο εργαστήριο θα καλυφθούν

• εξέταση της κατασκευής και της κατάστασης διατήρησης χάρτινων βιβλιοδεσιών,
• καθαρισμός και προετοιμασία της ράχης,
• κατασκευή και εφαρμογή tunnel (hollow back),
• στερεώσεις και συμπληρώσεις του χάρτινου υποστρώματος,
• κριτήρια επιλογής και χρήση κατάλληλων χαρτιών συντήρησης,
• επανασυναρμολόγηση του βιβλίου,
• αισθητική αποκατάσταση των επεμβάσεων,
• κατασκευή προστατευτικού φακέλου αποθήκευσης.

Πραγματικά αντικείμενα

Οι συμμετέχοντες θα εργαστούν σε αυθεντικές εκδόσεις του 20ού αιώνα και όχι σε δοκιμαστικά μοντέλα. Οι εργασίες θα προσαρμόζονται στην κατασκευή και την κατάσταση διατήρησης κάθε αντικειμένου και θα πραγματοποιούνται υπό συνεχή καθοδήγηση.

Όλα τα απαραίτητα υλικά και ο εξοπλισμός περιλαμβάνονται στο κόστος συμμετοχής.